De feitelijke sluiting van de Straat van Hormuz na Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran heeft een ongekende energiecrisis veroorzaakt. Aziatische economieën dragen de grootste last, omdat het tanker-verkeer door ‘s werelds belangrijkste olieknooppunt bijna stil ligt.
Japan en Zuid-Korea lopen het grootste risico. Beide landen zijn sterk afhankelijk van de import van fossiele brandstoffen die door de Straat vervoerd worden.
Tanker-verkeer ligt stil
De kosten voor het huren van een supertanker om olie van het Midden-Oosten naar China te vervoeren zijn maandag gestegen tot een all-time high van meer dan $423.000 per dag. Dat is dubbel zoveel als vrijdag, volgens gegevens van LSEG. De Revolutionaire Garde van Iran verklaarde dat de Straat gesloten is en waarschuwde dat het op elk schip zou schieten die probeert door te varen.
De verstoring volgt op de dood van Iraans leider Ayatollah Khamenei tijdens gezamenlijke Amerikaanse en Israëlische aanvallen op zaterdag. Hierop heeft Teheran vergeldingsaanvallen uitgevoerd op verschillende Golfstaten. Minstens vier schepen zijn geraakt in de Golf, en grote rederijen en verzekeraars hebben zich vrijwel allemaal teruggetrokken uit de vaarroute.
Kpler bevestigt dat commerciële partijen zich hebben teruggetrokken nadat verzekeraars geen oorlogsriscodekking meer bieden. Daardoor is de Straat nu feitelijk gesloten. Alleen een klein aantal schepen met een Iraanse of Chinese vlag — vaak zonder westerse verzekering — vaart nog door.
Azië het meest blootgesteld
Ongeveer 84% van de ruwe olie en 83% van het LNG die in 2024 door de Straat gingen, waren bestemd voor Azië, aldus de US Energy Information Administration. Alleen al China, India, Japan en Zuid-Korea zijn goed voor ongeveer 75% van alle olie die door deze route gaat.
Een rapport van Zero Carbon Analytics noemt Japan het meest kwetsbare land met een risicoscore van 6,4, gevolgd door Zuid-Korea (5,3) en India (4,9). Japan haalt 87% van haar energie uit geïmporteerde fossiele brandstoffen. Voor Zuid-Korea is dat 81%.
Japan heeft een bijeenkomst van de Nationale Veiligheidsraad gehouden om de situatie te bespreken. De premier van Zuid-Korea heeft opdracht gegeven voor een noodreactie van de overheid.
Beide landen hebben grote oliereserves als buffer voor de korte termijn. De publieke en private olievoorraden van Japan dekken ongeveer 254 dagen van hun eigen verbruik. Zuid-Korea heeft genoeg olie voor ruim 210 dagen.
Bij LNG zijn de voorraden veel kleiner. Japan heeft geen ondergrondse gasopslag en de capaciteit van terminals is goed voor iets meer dan één maand verbruik, volgens het IEA. Zuid-Korea heeft een vergelijkbare kwetsbaarheid voor LNG. Als de Straat langer dichtblijft, dreigen tekorten aan gas sneller dan aan olie, omdat LNG essentieel is voor energieopwekking.
Kpler zegt dat India op korte termijn het grootste risico loopt en waarschijnlijk direct zal overstappen op Russische olie. China — dat onlangs minder Russische olie afnam — zal deze beperking waarschijnlijk laten varen als het conflict aanhoudt.
Oliekoers verwachtingen lopen sterk uiteen
Brent-olie sloot maandag rond $78 per vat, ongeveer 9% hoger dan vrijdag. Analisten verschillen sterk van mening over wat de prijs zal gaan doen, afhankelijk van hoe lang de verstoring duurt.
De sluiting zorgt voor een dubbel probleem: export ligt stil, terwijl OPEC’s extra productiecapaciteit achter de blokkade blijft. Analisten schatten dat bij een korte blokkade de prijs naar ergens in de hoge $80 kan stijgen. Duurt het conflict langer, dan kan de prijs oplopen tot $100–$120 per vat, waarbij risicopremies de prijs verder boven de verwachtingen kunnen duwen.
Alternatieve routes schieten tekort
Er zijn weinig alternatieven. De Oost-West pijpleiding van Saudi-Arabië en de Abu Dhabi-pijpleiding in de VAE hebben samen ongeveer 3,5 miljoen vaten per dag overcapaciteit — minder dan 20% van de dagelijkse behoefte bij een volledige sluiting, aldus Rystad. Strategische olievoorraden van het IEA zouden kunnen helpen, maar de aangesloten landen verbruiken minder dan de helft van de wereldwijde vraag.
Nu Iran een “totale oorlog” heeft verklaard aan Israël en de VS, laat deze crisis zien hoe kwetsbaar Aziatische economieën zijn door hun afhankelijkheid van fossiele brandstoffen. Dit kan een versnelling betekenen richting meer energie-diversificatie.
