Het 60-daagse staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran mocht nooit worden gezien als een echt vredesakkoord. Het was een tactische pauze in het conflict rond de strategisch belangrijke Straat van Hormuz.
Het Islamabad Memorandum of Understanding verlaagde tijdelijk de militaire spanningen, zorgde ervoor dat de scheepvaartroute gedeeltelijk heropend werd en stelde de markten kort gerust. Toch bleven de belangrijkste politieke, militaire en economische problemen onopgelost.
Een deadline die het echte risico verborg
Het plotselinge einde van deze regeling, nog voor de deadline van 16 augustus, laat meer zien dan alleen een diplomatiek falen. Het legt de zwaktes van het bredere model voor de-escalatie bloot.
De belangrijkste vraag was altijd of Washington en Teheran een tijdelijke afspraak konden omzetten in een blijvende overeenkomst.
In plaats daarvan blijkt het Memorandum of Understanding een korte-termijnmaatregel te zijn die de nieuwe escalatie alleen heeft uitgesteld, en deze niet heeft voorkomen.
Het staakt-het-vuren ontweek de moeilijke vragen
Een groot probleem met het staakt-het-vuren was dat het alleen de symptomen aanpakte, niet de echte oorzaken van de crisis. Het kernwapendossier bleef zeer gevoelig en het versoepelen van de sancties was politiek onstabiel.
Het raketprogramma van Iran en de regionale afschrikwekkende kracht werden buiten de hoofdonderhandelingen gehouden. Ook de lange-termijnstatus van de Straat van Hormuz werd nooit opgelost.
Nu de Straat ver voor half augustus alweer een bron van militaire spanningen is, zijn financiële markten direct begonnen met het repricen van risico’s.
Hoe maritieme spanningen veranderden in een militaire crisis
Het mislukken van het Memorandum of Understanding vergde geen langdurig diplomatiek proces. Het werd snel veroorzaakt door ruzies over maritieme grenzen, beperkingen op de doorgang en het lastigvallen van tankers.
Deze spanningen liepen snel uit op grootschalige militaire acties en nieuwe luchtaanvallen. In de Golfregio kunnen zulke spanningen grote gevolgen hebben voor de markten.
De Straat van Hormuz blijft zowel een geografisch knelpunt als een psychologische drukpunt voor de wereldwijde energiezekerheid.
De eerste schok komt via de scheepvaart
De recente stijgingen van de olieprijzen laten zien hoe gevoelig handelaren blijven voor ontwikkelingen in deze regio. Nu de vijandelijkheden weer beginnen, stijgen de prijzen van Brent-olie flink.
Ook zien we de eerste grote effecten bij vrachtkosten, sterk stijgende oorlogsriskopremies voor verzekeringen, minder beschikbare tankers en verschillen in de fysieke olieprijzen. De logistieke systemen die het wereldwijde handelsverkeer ondersteunen, komen nu al verder onder druk te staan.
De gevolgen gaan veel verder dan olie
De gevolgen van deze breuk beperken zich niet tot de oliesector. Vloeibaar aardgas, kunstmest, petrochemische grondstoffen en belangrijke industriële producten zijn allemaal afhankelijk van scheepvaartroutes door de Golf.
Azië is extra kwetsbaar door de afhankelijkheid van energie uit de Golfregio. In Europa zal de inflatiedruk opnieuw toenemen, vooral door energie en voedselgrondstoffen.
Opkomende markten krijgen te maken met hogere importkosten, muntdevaluatie en moeilijkere financiële omstandigheden.
Crypto staat voor een liquiditeitstest
Voor digitale assets zijn de gevolgen ingewikkeld maar wel belangrijk. Cryptocurrencies worden vaak gezien als een bescherming tegen geopolitieke instabiliteit, maar in de eerste fase van deze grote schok telt liquiditeit weer zwaarder dan ideologie.
Nu de olieprijzen stijgen, de inflatiezorgen toenemen en de wereldwijde risicobereidheid daalt, gedragen Bitcoin en andere cryptocurrencies zich als risicovolle assets. Ze dalen mee met de aandelenmarkten.
Het verhaal dat cryptocurrencies een alternatief zijn voor traditionele assets kan op termijn weer sterker worden, zeker als het vertrouwen in het bestaande financiële systeem afneemt.
Een pauze werd verward met stabiliteit
Een belangrijk misverstand was dat minder paniek zou betekenen dat stabiliteit was teruggekeerd. Maar dat was nooit het geval.
Het staakt-het-vuren gaf een korte adempauze, maar alleen tijd was geen oplossing. Omdat de belangrijkste conflicten niet werden opgelost vóór de augustustermijn, blijkt het bestand alleen een tijdelijke stop te zijn geweest – geen basis voor blijvende vrede.
De illusie was niet dat het conflict na 16 augustus misschien zou terugkeren. De echte illusie was dat het nooit helemaal weg was.
